آشنايي با موزه جنگ مسكو 

    موزه جنگ مسكو يكي از زيباترين موزه هاي مسكو مي باشد كه در سال 1993 ساخته شده و  در پاركي بزرگي به نام پارك پابدو (پيروزي) واقع شده است. اين موزه از دو بخش تشكيل شده است. بخشي در داخل ساختماني زيبايي كه به شكل نيم دايره ساخته شده ، ‌قرار دارد و بخش ديگر در داخل فضاي آزاد مي باشد. بخشي از تسليحات نظامي به همراه تصاويري از صحنه هاي جنگ، اسامي سرداران و مبارزان در داخل ساختمان و ادوات نظامي بزرگ مانند تانك ها و توپ ها و هواپيماهاي جنگي در فضاي آزاد مستقر شده است. همه روزه جهانگردان و علاقمندان بسياري از اين موزه بازديد مي‌كنند.

بيش از نيم قرن از پايان خونين‎ترين جنگ در تاريخ بشريت گذشته است. 61 كشور و بيش از 80 درصد جمعيت كره زمين به عرصه عمليات جنگي كشانده شدند. نبردها در خاك 40 كشور اروپا، آسيا و آفريقا و در فضاهاي گسترده دريايي و اقيانوسي جريان داشت. نفرات ارتشهاي طرفين درگير شامل بيش از 110 ميليون نفر بود. در آن جنگ بيش از 57 ميليون نفر جان خود را از دست دادند كه نيمي از آنها، مردم غيرنظامي بودند. آتش جنگ جهاني دوم طي 6 سال در حال شعله‎ور‎شدن بود. طي 4 سال در جبهه شوروي-آلماني مهمترين تحولات اين جنگ رخ داد كه جريان جنگ را به طور ريشه‎اي به نفع نيروهاي ضدفاشيستي تغيير داد. راه به سوي پيروزي طولاني و دشوار بود. در تالارهاي اين موزه كه به تاريخ جنگ كبير ميهني سالهاي 1945-1941 اختصاص دارد، روزهاي جنگ كه براي شركت كنندگان و شاهدان عيني آن بي‎پايان به نظر مي‎رسيدند، بصورت دقايق و لحظات فشرده شده‎اند. اما ياد گذشته كه براي هر كس در ارتباط سرنوشت وي با سرنوشت كشور و جهان است، در دست زمان نيست. نه تنها درك عيني جريانات امروزي بلكه قابليت پيشبيني تحولات آينده نيز به برداشت آگاهانه و صادقانه ما از تاريخ بستگي دارد. اين موزه با كمكهاي خيريه مردم و با پول ماليات‎پردازان ساخته شده است. ما، پرسنل اين موزه، به همكاري با همه علاقه مندان در اين زمينه، اشتياق داريم.

موزه مركزي جنگ كبير ميهني سالهاي 1945-1941 كه بايد ياد مدافعين وطن را جاودان كند، به عنوان مركز علمي-پژوهشي و اطلاعاتي-خبري برنامه‎ريزي شده بود. در اين موزه با كمك وزارت فرهنگ روسيه و شهرداري مسكو خزانه اساسي دولتي آثار يادبود مادي و معنوي مربوط به تاريخ جنگ ترتيب داده شده است. در هر موزه‎اي از جمله موزه نظامي و تاريخي، قبل از همه كلكسيون اشياي نمايشي آن جالب است. فرق موزه ما با موزه‎هاي ديگر اين است كه كلكسيون آن مطابق با معيارهاي موزه‎اي تازه است و كماكان تكميل مي‎شود. شما هم اگر مايل باشيد، مي‎توانيد در توسعه آن شركت كنيد. منظورمان از همكاري با شما همين است.

    توضيحاتي چند راجع به كلكسيون موزه:

كلكسيون موزه كه با احتساب كتابخانه علمي شامل بيش از 100 هزار واحد نگهداري است، بسيار متنوع است. اين كلكسيون كارنامه سالهاي جنگ را به گونه‎اي كه در اذهان و اعمال سياستمداران، امراي ارتش و شركت كنندگان عادي جنگ در جبهه‎ها و در پشت جبهه ثبت شده است، منعكس مي‎كند. اين موزه از مجموعه نادر وسايل شخصي و مدارك سربازان ارتش سرخ و كارگران كارخانه‎هاي پشت جبهه، فرماندهان معروف جنگ كبير ميهني مانند گ. ژوكوف، آ. واسيلفسكي، م. كيرپونوس، ن. ورونوف، آ. گولوفكو و م. لوكين، و نيز خلبانان، تانكيستها و تك‎تيراندازان معروف، مديران صنايع و طراحان فني برخورداراست. مواد مربوط به شهروندان شوروي كه به اسارت درآمدند، چريكها، مهاجران بازگشته و كودكان جنگ كه در موزه نگهداري مي‎شود، منحصربه فرد است. در اين موزه اسلحه گرم ارتشهاي اكثريت كشورهاي شركت كننده جنگ جهاني دوم، بج‎هاي سينه‎اي و مداليون‎هاي سربازان كه در اماكن وقوع نبردهاي جنگ كشف شد، جمع‎آوري شده است. كلكسيون پولهايي كه كشورهاي درگير براي مناطق اشغال شده منتشر مي‎كردند، شايان توجه است. اونيفورم شوروي، خارجي و وسايل معيشتي نظامي و غيرنظامي سالهاي 1940 به صورت نسبتاً كاملي در معرض نمايش گذاشته شده است.

“كاتيوشاي” نامدار شوروي، توپ ضدهوايي انگليسي، توپ ضدتانك آلماني، تانك سبك ژاپني و نمونه‎هاي متعدد ديگر سلاحهايي كه در نبردهاي جنگ جهاني دوم شركت كرده و اكنون در موزه نگهداري مي‎شوند، به كلكسيون اين موزه به معني واقعي كلمه وزن بيشتري مي‎دهد. مجموعه آثار نقاشي از ارزش زيادي برخوردار است. در سال 1987 ن. پ. كوشلف، گرد‎آورنده معروف پوسترهاي زمان جنگ از لنينگراد، اين پوسترها را به موزه هديه كرد و بناي اين كلكسيون را نهاد. در حال حاضر در اين موزه هزاران اثر گوناگون نگهداري مي‎شود كه توسط سازندگان يا دارندگان آنها و نيز توسط سازمانهاي مختلف به موزه هديه شده يا از مؤلفان يا ورثه آنها خريداري شده است.

آثار تصويري و تجسمي اين موزه شامل مجسمه‎ها، نقش‎ها و تابلوهاي نقاشان حرفه‎اي و غيرحرفه‎اي است كه در سالهاي جنگ و بعد از جنگ ساخته شد. اين موزه از مجموعه قابل توجه پوسترهاي سياسي شوروي دوران جنگ كبير ميهني برخوردار است. آثار معروف استادان اين هنر مانند كوكرينيكسي، و. دني، د. موئور، د. شمارينوف، و. ايوانوف،و. كورتسكي، اي. توئيدزه و نيز آثار نه چندان معروفي كه به دلايل مختلف در آلبومها و كاتالوگهاي روسي كه طي دهها سال اخير منتشر شدند، گنجانده نشد، در معرض نمايش گذاشته شده است. تقريباً نيمي از بنياد نمايشي اين موزه را آثار خطي و مستند تشكيل مي‎دهند، از جمله خاطرات شركت كنندگان جنگ، آرشيو افراد و سازمانها، نقشه‎هاي عملياتي و جغرافيايي، روزنامه، مجله، كتاب، نت، كارت پستال، شبنامه و عكس. در ميان اين اسناد، نامه‎هاي مثلث‎شكل سربازان از جبهه‎ها جايگاه ويژه‎اي دارند.

    مجتمع يادبود :

بازگشايي موزه مركزي جنگ كبير ميهني سالهاي 1945-1941 در كوه پاكلونايا روز 9 مه 1995 همزمان با جشن پنجاهمين سالگرد پيروزي صورت گرفت. كوه پاكلونايا در غرب مسكو، در انتهاي خيابان “كوتوزوفسكي پراسپكت” واقع شده است. نام آن يادآورنده رسم قديمي است: كساني كه وارد شهر مي‎شدند يا از مسكو خارج مي‎شدند، در اين محل در برابر مسكو و مقدسات آن تعظيم مي‎كردند. رويدادهاي تاريخي زيادي با كوه “پاكلونايا” ارتباط دارد. در سال 1610 در زمان هجوم لهستاني‎ها به مسكو، امير لهستاني “ژولكفسكي” پاي اين كوه اردوگاه خود را مستقر كرد. هيأت نمايندگي درباريان مسكو همينجا خدمت او رسيدند. در سال 1812 بعد از نبرد “بورودينو” ارتش روسي در اين محل به ساخت استحكامات دفاعي پرداخت كه به درد نخورد چرا كه در شوراي نظامي كه در روستاي “فيلي” واقع در نزديكي كوه “پاكلونايا” تشكيل شد تصميم گرفته شد از نبرد اجتناب شود. در سالهاي جنگ كبير ميهني لشگرهاي ارتش سرخ و بسيج مردمي از جاده “موژايسك” به سوي غرب حركت مي‎كردند. در 500متري غرب كوه پاكلونايا ويلاي “نزديك” معروف استالين قرار داشت.

اولين مسابقه طرح بناي يادبود پيروزي در سال 1942، سال دشوار جنگ اعلام شده بود. در سال 1958 در كوه پاكلونايا در مراسم باشكوهي اولين كلنگ بناي يادبود به زمين زده شد. در سال 1961 پارك پيروزي ايجاد شد و در سال 1985 ساخت مجتمع يادبود پيروزي كه شامل موزه مركزي جنگ كبير ميهني است، آغاز گشت. يكي از نمايشگاههاي موزه اين تاريخچه را منعكس مي‎كند. مجتمع يادبود دربرگيرنده كليساي ارتدوكس (معبد گئورگي پيروزمند مقدس)، مسجد يادبود و كنيسه يادبود است. بناي موزه بر اساس طرح گروهي از معماران تحت رياست آ. پوليانسكي، معمار معروف احداث شد. زوراب تسرتلي، نقاش ارشد تمام مجتمع و سازنده بناي يادبود پيروزي (به صورت سرنيزه بزرگ با مجسمه‎هاي “نيكه”، الهه يوناني پيروزي با فرشتگان و پيكهاي جارچي افتخار) است.

    آنچه شما مشاهده خواهيد كرد (راهنماي مختصر):

اين موزه به بركت انعكاس مرحله طولاني تاريخي، كلكسيون چندبعدي اشياي نمايشي، متنوع و مجهز بودن نمايشگاه و كتابخانه غني علمي در ميان موزه‎هاي نظامي و تاريخي روسيه و كشورهاي خارجي جايگاه خاصي به خود اختصاص داده است. شما از روي تراسهاي سنگ‎فرش شده خيابان مركزي كه به يك رديف فواره‎هاي چندسطحي تزيين شده است، به سوي بناي يادبود اصلي پيروزي صعود مي‎كنيد كه پشت آن ستونهاي مرمري سفيد موزه ديده مي‎شود. شما از دروازه باشكوهي وارد دهليز اصلي مي‎شويد و از پلكان اصلي وارد تالار افتخار مي‎شويد كه آنجا روي سنگ مرمر اسامي رزمندگان جنگ كه لقب قهرمان اتحاد شوروي را به دست آوردند، حك شده است. در اين تالار مجسمه “سرباز پيروز” (مجسمه‎ساز و. زنوبا) قرار دارد.

دور تالار افتخار نمايشگاه نظامي-تاريخي مستقر شده است. اين نمايشگاه كه جو و رويدادهاي آن زمان را منعكس مي‎كند، امكان مي‎دهد تا همه جزييات آن رويدادها بخوبي مجسم و اهميت آنها درك شود. اشياي نمايشي موزه از آستانه جنگ و آمادگي براي جنگ، حمله آلمان هيتلري به اتحاد شوروي، جريان عمليات جنگي، جنبش چريكي، پشت جبهه شوروي، آزادسازي كشورهاي اروپا، همكاري اتحاد شوروي با متحدان در ائتلاف ضدهيتلري در مقابله با بلوك فاشيستي و محاكمه مجرمين جنگي آلماني و ژاپني حكايت مي‎كنند. يك سطح پايين‎تر، در تالار خاطره و ماتم، “كتابهاي يادبود” قرار دارند كه در آنجا اسامي رزمندگاني كه در جنگ كبير ميهني جان خود را از دست دادند، قيد شده است. در اين تالار مجسمه “زن عزادار” ساخت ل. كربل مجسمه‎ساز معروف گذاشته شده است. همينجا سيستم اتوماتيزه شده‎اي وجود دارد كه به بازديد كنندگان اجازه مي‎دهد اطلاعاتي در باره هموطناني كه در نبردها و بيمارستانهاي نظامي جان خود را از دست دادند يا در سالهاي جنگ جهاني دوم به اسارت گرفته شدند، كسب كنند. بازديد از موزه در نگارخانه هنري واقع در قسمت هلال‎وار ساختمان ادامه مي‎يابد. در اين قسمت تابلوهاي نقاشي، آثار گرافيكي و مجسمه‎هاي هنرمندان معروف و نقاشان آماتور در معرض ديد عمومي گذاشته شده‎اند. اين آثار كه در زمان جنگ و در سالهاي بعد از جنگ ساخته شدند، به موضوع ميهن اختصاص دارند.

تابلوهاي بزرگي كه دور تالار خاطره و ماتم قرار گرفته‎اند، به بزرگ‎ترين نبردهاي جنگ اختصاص دارند. تابلوهاي نقاشي 10 در 33 متر تحت عنوان “تعرض متقابل نيروهاي شوروي در نبرد مسكو در دسامبر سال 1941”، “محاصره لنينگراد”، “نبرد استالينگراد”، “اتصال جبهه‎ها”، “نبرد كورسك”، “عبور از رود دنپر” و “تصرف برلين” توسط استادان نامدار استوديوي معروف نقاشان جنگي به نام م. ب. گركوف ساخته شدند. نقاشان جنگي اين استوديو، تابلوهاي بزرگ نظامي-تاريخي زيادي را در داخل و خارج از كشور ساخته‎اند. ولي فقط در موزه كوه “پاكلونايا” كارنامه حماسه مردمي كه با الهام زيادي كشيده شده است، به ترتيب وقايع دفاع از مسكو تا سقوط برلين نشان داده شده است. در كنار اين تابلوها و تالار خاطره و ماتم، سالن بزرگ و كوچك سينما قرار دارند كه در آنجا فيلمهاي مستند سالهاي جنگ كه از عمليات جنگي در جبهه‎ها و زندگي مردم پشت جبهه حكايت مي‎كند، نمايش داده مي‎شود.

در همين سطح ساختمان موزه سالنهاي نمايشگاه و مراكز خدمات براي بازديد كنندگان قرار دارند. مجموعه نمايشگاهي در محوطه پارك ادامه مي‎يابد كه در آنجا نمايشگاه وسايل فني جنگي و استحكامات مهندسي دوران جنگ كبير ميهني قرار دارد. ابتدا بهترين تانكهاي متوسط جنگ جهاني دوم يعني تانكهاي T-34-76 و T-34-85 را مي‎بينيد. جنگ‎افزار نيروي دريايي در حوض مصنوعي به نمايش گذاشته شده است. اينجا ناوچه اژدرافكن و ناوچه زرهي، اطاق فرمان زيردريايي‎هايي كه در سالهاي جنگ در عملياتي در درياي بالتيك شركت كردند، و نيز در محوطه‎هاي مخصوص اسلحه ناوهاي روآبي و دفاع ساحلي نصب شده ‎است. يك قسمت جالب نمايشگاه شامل قسمتهايي از تكيه‎گاه مستحكم جوخه دوران دفاع سال 1943 (نبرد كورسك) است. خندقهايي با جاهاي مسلسل، خندقهاي ارتباطي، سنگر روپوشيده، پست ديدباني، پناهگاه زيرزميني، سنگرهايي با استحكامات مهندسي، همگي مواضع رزمي جنگ گذشته را بخوبي به نمايش مي‎گذارند. در اين نمايشگاه شما تقريباً همه انواع جنگ‎افزار ارتش سرخ و ارتشهاي متحدان و آلمان را مشاهده خواهيد كرد.

    زمان در چهره موزه:

چهره زماني كه هنوز جواب سئوالات دشوار متعددي در باره جنگ، گذشته و حال را در خود پنهان كرده است، نمي‎تواند از ذهن انسان محو شود. در ژوئن سال 1945 شارل دگل رئيس دولت فرانسه ضمن اعزام وابسته نظامي جديد به اتحاد شوروي به او گفت: “شما بايد براي ما تعريف كنيد روسها چگونه جنگيدند و چرا پيروز شدند. اين دو مسأله را با هم اشتباه نگيريد چرا كه مسأله اول با استراتژي و تاكتيك ارتباط دارد و مسأله دوم به مراتب گسترده‎تر است”.

به گفته كنستانتين سيمونوف، ما طي چهار سال به وسيله جنگ با آلماني‎ها ارتباط نزديك داشتيم ولي اين بدترين ارتباط‎ها بود. پايان جنگ اتحاد شوروي با آلمان فاشيستي به معني نه تنها پيروزي بلكه برقراري صلحي است كه همه تشنه آن هستند. مشاركت موفقيت‎آميز كشورهاي ائتلاف ضدهيتلري در سالهاي 1945-1941، نمونه بي‎نظير همكاري گسترده بين‎المللي بر عليه نيروهاي متجاوز بود. ولي اين همكاري بزودي جاي خود را به رويارويي فرسايشي داد كه طي دهها سال ادامه يافت و فقط الآن تا حدودي توسط ما برطرف مي‎شود. ما بايد در مسير جديد توسعه اجتماعي در اين مسايل تأمل كنيم. اين توسعه بدون ميهن‎دوستي، بدون ياد شهداء و مواظبت از شركت كنندگان باز مانده جنگ امكان‎پذير نيست. راههايي كه سربازان در جبهه‎ها پيمودند، از سالهاي دور 1940-1930 به امروز منتهي شده‎اند. گره‎هاي فاجعه‎بار علت معلول سياست، تئاتر خونين رويارويي جنگي در شرق، غرب و روزها و شبهاي پر اضطراب و مصيبت‎بار مردم غيرنظامي گويا در اشياي نمايشي موزه منجمد شده‎اند. اين نشانه‎هاي زمان اعم از نقشه زرد شده ستاد كل، كلاه‎خود سرباز ارتش سرخ، صليب آهنين آلماني، نشان درجه بالا كشور متحد، نامه از جبهه و شماره تاريخي روزنامه با گزارش پيروزي، تمام اينها اسامي و رويدادهايي را زنده مي‎كنند كه گوياي تجربه‎‎هاي روحي و عملي‎اي هستند كه بهاي گزافي بابت آن پرداخته شد. نام اين تجربه، خاطره تاريخي است.

  نشاني: پاكلونيه گوري –مجتمع معماري-، خيابان براتيا فرنچنكو 11 –مديريت- متروي كوتوزوفسكايا تلفن:1489172

    پايگاه اطلاع رساني  فرهنگي ايران و روسيه