مؤسسات ايران شناسي در سن پترزبورگ:

   الف) كرسي زبان شناسي و ادبيات ايران دانشكده خاورشناسي دانشگاه سن پترزبورگ :

سن پترزبورگ بزرگ ترين مركز تاريخي خاورشناسي روسيه به شمار مي رود. تدريس زبان هاي شرقي در روسيه از سال 1804 آغاز شد. شعبه ي مربوط به تدريس زبان عربي و فارسي در دانشگاه سن پترزبورگ اولين بار در سال 1818 افتتاح شد. با تأسيس دانشكده خاورشناسي در سال 1855 كلاس هاي جديد تحت عنوان پشتو ، ادبيات فارسي ، زبان اوستا و فارسي باستان گشايش يافتند. بخش ادبيات ايران در سال 1916 تأسيس گرديد. طي 40 سال ( از سال 1876 تا سال 1916 ) ، آكادميسين زاليمان ، ايران شناس معروف زبان پهلوي ، اوستا و « مباني زبان هاي ايراني » را در اين دانشكده تدريس مي كرد. از سال 1886 پروفسور ژوكوفسكي ـ بزرگ ترين متخصص رشته ي اسلام در ايران ، دانشمند زبان فارسي معاصر ، ادبيات و فولكور گويش هاي فارسي به عنوان استاد فعاليت داشت.

پروفسور فريمان ـ عضو وابسته آكادمي و پيش آهنگ سرشناس ، ايران شناس روسيه ، سازمان دهنده و اولين رئيس كرسي از سال هاي 1917 الي 1941 و بعداً از سال هاي 1944 الي 1950 و از سال 1950 الي سال 1981 ايران شناس معروف پروفسور بولدريف و از سال 1981 تا 1991 آكادميسين بوگوليوبدوف به عنوان رئيس كرسي ايفاي وظيفه نموده اند. رئيس كنوني كرسي ايران شناسي ، پروفسور ايوان استبلين ـ كامنسكي است. در دوران مختلف در اين كرسي دانشمندان سرشناس كشور ، از قبيل پروفسور رومانوويچ ، برتلس ، زاروبين ، آكادميسين بوگوليوبدوف به عنوان رئيس كرسي ايفاي وظيفه نموده اند.

استادان كرسي ايران شناسي پيشروا ، دياكونوف ، طاهر جانوف ، سوكولف ، اورانسكي ، ليوشيتس ، گوزاليان ، روزنفلد ، زاويالووا و … كه از درجات علمي دكترا برخوردارند ، در تربيت متخصصان ايران شناس و پشرفت علوم ايران شناسي فعاليت فراواني كرده اند. پژوهش هاي علمي دانشمندان اين كرسي ، بخش هاي تاريخ زبانهاي ايراني ، تحقيق درعرصه ي دستنويس هاي فارسي و يادگارهاي خطي زبان هاي ايراني تا دوره ي گسترش اسلام ، آماري نمودن ميراث ادبيات كلاسيك براي چاپ و ترجمه ي آنها به زبان روسي ، آموزش گويش هاي زبان ايراني و … را در بر مي گيرد.

هيأت كنوني استادان كرسي عبارتند از :

ـ آكادميسين ـ ميخائيل بوگوليوبوف ـ رئيس دانشكده خاورشناسي ، متخصص تاريخ زبان هاي ايراني منجمه فارسي باستاني ، تاريخ سغدي ، خوارزمي ، افغاني.

ـ پروفسور ايوان استبلين ـ كامينسكي ، رئيس كرسي ايران شناسي ، محقق زبان هاي ايراني ، منجمله زبان اوستايي ، زبان بدخشاني ( پاميري ) و فولكور ، ترجمه انجيل به زبان هاي ايراني.

ـ پروفسور گرونبرگ ـ استاد زبان دري و پشتو ( محل اصلي كار وي ، انستيتوي زبان شناسي است. )

ـ پروفسور ولاديمير كوشيف ـ متخصص زبان و ادبيات افغانستان و ايران ( محل اصلي كار وي، انستيتوي خاور شناسي است ) ـ دانشيار چنگيز بيبوردي ـ استاد زبان فارسي ، ادبيات و نظم فارسي.

ـ دانشيار اولگ آكيموشكين ـ استاد آثار خطي فارسي ، ادبيات تصوف ، تاريخ نويسان ايران ( محل اصلي كار وي انستيتوي خاور شناسي است )

ـ دانشيار ولاديمير درزاروف ـ متخصص ادبيات فارسي ، تصوف و زبان عربي.

ـ استاد ارشد محمود صالح يوف ـ استاد زبان فارسي

ـ استاد ارشد ايلينا ايوانووا ـ استاد زبان فارسي و نظم فارسي.

ـ استاد دستيار فيروزه عبدالله يوا ـ استاد زبا فارسي و تفاسير

ـ استاد دستيار ميخائيل پيلوين ـ استاد زبان پشتو و ادبيات پشتو ، استاد زبان فارسي.

ـ استاد ارشد خاراتيشويلي ـ استاد تاريخ كشورهاي خاورميانه.

ـ دانشيار بازيليكو ـ استاد تاريخ ايران.

   ب) شعبه ي انستيتوي خاورشناسي آكادمي علوم روسيه در شهر سن پترزبورگ:

در سال 1818 موزه ي آثار خطي شرقي در اين شهر تأسيس گرديد كه بر اساس آن در سال 1930 ، انستيتوي خاورشناسي آكادمي علوم اتحاد شوروي بنا گذاشته شد. در سال 1950 انستيتوي مذكور از لنينگراد (سن پترزبورگ فعلي ) به مسكو انتقال داده شد و در لنينگراد فقط يك شعبه از آن انستيتو به نام شعبه ي دست نويس هاي شرقي باقي ماند. بعد از گذشت دو سال ، بر پايه ي شعبه ي دستنويس هاي شرقي ، مجدداً انستيتوي خاورشناسي، با عنوان انستيتوي خاورشناسي شعبه ي لنينگراد تأسيس گرديد كه تابع انستيتوي خاورشناسي مسكو است. از سال 1960 تا 1968 اين انستيتو به عنوان « انستيتوي ملل آسيا » ناميده مي شد.

انستيتو به آموزش ميراث ادبي و فرهنگي ايران توجه زيادي نشان مي دهد. در حال حاضر در شعبه ي خاورميانه آن ، 11 كارمند ايران شناس و افغان شناس ( دو نفر از آنها دكتر علوم و 7 نفر نامزد علوم ) به تحقيقات علمي مشغولند. 4 كارمند علمي ديگر ( 2 دكتر و 2 نامزد علوم ) در كنار آن شعبه ي زبان ، تاريخ و ادبيات كرد آموزش مي دهند. چهار ايران شناس ( دكتر ليفشيتس ، دكتر پيريخانيان ، دكتر داندامايوف و دكتر چوناكووا ) در شعبه ي خاور باستان كار مي كنند. گرچه موضوعات و رشته هاي پژوهشي دانشمندان آن انستيتو خيلي دامنه دار و گسترده هستند، ولي بررسي و تحقيق دستنويس هاي فارسي و تاجيكي همچنان مورد توجه ويژه ي ايران شناسان آن انستيتو قرار دارد. آرشيو دستنويس هاي پژوهشگاه داراي 5 هزار دستنويس فارسي است. تهيه فهرست دستنويس ها توسط گروه محققان ، دكتر آكيموشكين ، دكتر كوشيف ، دكتر ميكلوخو ـ ماكلايي، دكتر صلاح الدينوف ، دكتر تومانوويچ ، دكتر نيازوف انجام گرفته و دكتر شيگولوا ، تهيه ي فهرست كتاب هاي چاپ سنگي را عهده دار است.

لينيا اسميرنووا در زمينه ي متن هاي تاريخي ، آكيموشكين در زمينه ي متن شناسي مينياتوري ، اولگا اسميرنووا و ليوشيتس در زمينه ي كشف رمزهاي اسناد به زبان هاي سغدي ، پارتي و باختري ، راگوز و پرخانيان و چوناكووا در زمينه ي متن هاي فارسي ميانه ، دانداميايف در عرصه ي مسائل تاريخ ايران باستان ، كولسنيكوف و پوگالوف و نزريه در زمينه ي مسائل قرون وسطي ، و اورانسكي در عرصه ي تاريخ زبان هاي ايراني ، تحقيقات مختلفي انجام داده اند.

   پ) شعبه ي انستيتوي زبان شناسي در شهر سن پترزبورگ وابسته به آكادمي علوم روسيه:

چند سال قبل در شعبه ي « آموزش قياسي زبان هاي هند و اروپايي » گروه ويژه ي « زبان هاي هند و ايراني » ايجاد شد كه به تأليف آثار علمي در زمينه ي تاريخ و حالت كنوني زبان هاي مختلف ايران و هندي مي پرداخت. در سال هاي گوناگون ، ايران شناسان معروف از جمله پروفسور زاروبين (بنيان گذار آموزش علمي زبان هاي كوچك و بي خط ) و دكتر سوكولوف ( بنيان گذار آموزش علمي صداها در زبان هاي ايراني ) به عنوان رهبر و كارمند علمي در آن گروه كار مي كردند. در زمان شوروي ، انستيتوي زبان شناسي سنت پترزبورگ در تربيت ايرانشناسان سهم ارزنده اي داشت. در حال حاضر در آن انستيتو ، گروه ويژه ي ايران شناسي وجود ندارد. چند تن از ايران شناسان از جمله پروفسور گرونبرگ ، پروفسور هرتسينبرگ ، دكتر ايوبي ، دكتر سميرنوا ـ در شعبات مختلف انستيتوي فوق الذكر كار مي كنند.

   ت) موزه ي ارميتاژ:

موزه ي ارميتاژ در شهر سن پترزبورگ از جمله بزرگ ترين موزه هاي جهان به شمار مي رود. اين موزه در كاخ تزارهاي روس واقع شده است. ارميتاژ به عنوان مركز مهم تحقيقات و مطالعه ي آثار تاريخي نيز معروف است. دانشمندان رشته هاي مختلف علمي در بخش هاي گوناگون اين موزه كار مي كنند. باستان شناسان ، فرهنگ شناسان و مردم شناسان هر سال جهت توسعه كلكسيون اين موزه به نقاط مختلف كشور و خارج از روسيه مي روند. بخش هاي علمي از سال 1920 در جهت پيشبرد مطالعات علمي در اين موزه شروع به فعاليت كرد. محققين ايران شناس نيز در بخش خاورميانه كار مي كنند. اين بخش از چهار شعبه ي مربوط به روم ، خاور ميانه و نزديك ، خاور باستان ، آسياي ميانه و قفقاز و خاور دور تشكيل مي شود. در مقاطع مختلف زماني در اين موزه ايران شناسان نامداري چون ميخائيل دياكنوف ( دانشمند زبان ادبيات و تاريخ ايران ) ، گوزاليان ( محقق تاريخ ايران ) ، لوكانين ( تاريخ شناس و رئيس اسبق بخش خاور ميانه ) كار مي كردند. در حال حاضر تعداد زيادي از دانشمندان ارميتاژ ، آثار علمي در رابطه با ايران و كشورهاي همجوار تأليف نموده اند كه از جمله مي توان به اين موارد اشاره كرد : 1) دكتر مارشاك ، مدير دفتر آسياي ميانه و قفقاز و محقق در زمينه ي آثار نقره اي ساخت ايران. 2) ايوانوف آناتولي الكسييويچ ، محقق هنر دستي ايران. 3) آدموا عادل تيگرانونا ، محقق مينياتور ايران. 4) سكودا والنتين گرمانويچ ، محقق در زمينه ي فرهنگ آسياي ميانه و ايران.