دوماي كشوري :

تاريخچه :‌

سابقه تشكيل مجلس و برخورداري از قانون اساسي در روسيه به دوران حكومت تزارها و بعد از آن روي كار آمدن حكومت كمونيستي در اين كشور بازمي گردد كه در دوران شوروي تا سال 1993 تحت عنوان شوراي عالي مشغول بكار بوده است .

در سال 1993 يلتسين با اتكا بر نتيجه برگزاري رفراندوم كه بر طبق آن 67% مردم روسيه خواستار برگزاري انتخابات پيش از موعد مجلس بودند ،‌ پارلمان را منحل ساخت در حاليكه طبق قانون اساسي از چنين اختياري برخوردار نبود . خاسبلاتف نيز كه درآن دوران رياست شوراي عالي را برعهده داشت نيز متقابلا يلتسين را بركنار نمود و ژنرال روتسكوي را به عنوان رئيس جمهور روسيه معرفي نمود . سرانجام اختلافات اين دو به روياروئي نظامي منجر گرديد و بنا به دستور يلتسين، پارلمان روسيه مورد حمله نطامي قرار گرفت و بدين ترتيب رئيس جمهور موفق شد با حمايت كامل نيروهاي نظامي در مقابله با قدرت طلبي پارلمان به پيروزي دست يابد .

بدنبال آن شوراي عالي منحل و دو مجلس تحت عنوان دوماي روسيه و شوراي فدراسيون بر اساس قانون اساسي جديد پا به عرصه وجود نهاد كه طبق قانون اساسي بسياري از اختيارات آن به رئيس جمهور منتقل گرديد و بدين ترتيب روسيه از سيستم پارلماني به سيستم رياستي كامل تبديل گرديد . 

به فرمان رئيس جمهور در سال 1993 انتخابات دوماي دولتي برگزار گرديد كه حزب ليبرال دموكرات به اكثريت آراي دست يافت و با ائتلاف با گروههاي چپ يكي از اعضاي حزب كمونيست بنام ريبكين به رياست دوما انتخاب گرديد .

بدبيني هاي فزاينده نسبت به سياست هاي دولت موجب موفقيت حزب كمونيست در دوره دوم انتخابات در دسامبر سال 1995 گرديد و اين حزب توانست اكثريت آرا ء را به خود اختصاص دهد و سلزنيف نيز به رياست دوما انتخاب گرديد . در اين دوره شاهد روياروئي فراوان دوما و رئيس جمهور بوديم كه راي عدم اعتماد به نخست وزير معرفي شده از سوي يلتسين و طرح بركناري رئيس جمهور روسيه از جمله آن است .

دوماي كنوني كه سومين دوره مي باشد در زماني انتخابات آن برگزار گرديد كه پوتين نخست وزيري روسيه را بر عهده داشت و به فاصله چند روز بعد از انتخابات با استعفاي رئيس جمهور،پست كفالت رياست جمهوري را عهده دار گرديد . وي با حمايت از حزب وحدت باعث شد كه حزب كمونيست نتواند به اكثريت مطلق همانند دوره گذشته دست يابد و تقريبا آراي دو حزب برابر گرديد و اختلاف و برتري حزب كمونيست با رقيب جديد الولاده خود تنها دوكرسي بود.

تقسيم بندي دوماي كنوني

رياست دوماي دولتي همانند دوره قبل بر عهده سلزنيف از حزب كمونيست ميباشد و 9 معاون دارد كه از فراكسيونهاي موجود ميباشد . در دوماي جديد تقسيم تعداد كرسيها به قرار زير ميباشد :

ـ حزب كمونيست                             86 كرسي

ـ‌ حزب وحدت                                 84 كرسي

ـ‌ ميهن – سراسر روسيه                  45 كرسي

ـ اتحاديه نيروهاي راستگرا              33 كرسي

ـ حزب ليبرال دمكرات                      14 كرسي

ـ يابلوكو                                       19 كرسي

ـ‌ گروه صنعتي كشاورزي                  41 كرسي

ـ‌ نمايندگان مردمي                          62 كرسي

ـ مناطق روسيه                              44 كرسي

ـ‌ نمايندگان آزاد                              16 كرسي

تعداد مجالس و نمايندگان :

          در روسيه دو مجلس تحت عناوين دوماي دولتي و شوراي فدراسيون وجود دارد . دوماي دولتي داراي 450 نماينده ميباشد و شوراي فدراسيون روسيه داراي 178 نماينده است كه شامل روساي جمهوري و استانداران مناطق 89 گانه به همراه روساي نهادهاي قانونگذاري اين مناطق ميباشد .(‌ از هر منطقه 2 نفر )

نحوه انتخاب نمايندگان :‌

          1ـ‌  دوماي دولتي

          در انتخاب نمايندگان براي عضويت در دوماي دولتي نيمي از آنان (225) بصورت مستقيم از ميان نامزدهاي انتخاباتي با راي مستقيم و مخفي و آزاد و نيمي ديگر (‌225 ) بطور غير مستقيم از ميان احزابي كه در انتخابات حداقل 50%‌ آراي لازم را بدست آوردند ،‌ انتخاب ميشوند .

2- شوراي فدراسيون :

         از آنجائيكه استانداران و روساي دوماي هر استان و جمهوري روسيه در شوراي فدراسيون حضور دارند و هر دوي آنان با راي مردم به اين سمت منصوب شده اند بنابراين بعبارتي مي توان اعضاي شوراي فدراسيون روسيه با راي مردم انتخاب ميشوند . ليكن پس از روي كار آمدن پوتين مقرر شده استانداران از حق عضويت در شوراي فدراسيون محروم گردند . به همين دليل به تازگي شورائي بنام شوراي دولتي نيز بوجود آمده كه استانداران عضو آن ميباشند .

مدت اعتبار مجالس :‌

         مدت اعتبار هريك از دوماي دولتي و شوراي فدراسيون 4 سال ميباشد .

شرايط شركت كنندگان در انتخابات :‌

1ـ‌ دارا بودن حداقل 21 سال

2ـ دارا بودن تابعيت فدراسيون روسيه

شرايط انتخاب شوندگان :‌

1ـ داشتن 21 سال سن

2ـ دارا بودن تابعيت روسيه

تعداد جلسات هفتگي :‌

1ـ‌ دوماي دولتي

          شوراي دوما در هفته دو بار براي تعييين دستور كار خود ،‌جلسات هفتگي تشكيل ميدهد . علاوه بر آن نيز در هفته دو جلسه علني دارد . البته در صورت اضطرار ، جلسات فوق العاده اي توسط دوما تشكيل ميشود . همچنين نمايندگان سه روز ايام هفته در كميسيونهاي تخصصي حضور پيدا نموده و به بحث و بررسي لوايح ارجاعي مي پردازند . تعطيلات سالانه دوما تقريبا يك ماه و نيم و معمولا در فصل تابستان (‌ماههاي ژولاي و اوت) )‌ ميباشد .

2ـ‌ شوراي فدراسيون

          اين مجلس به منظور بحث وبررسي پيرامون مصوبات دوما تشكيل جلسه ميدهد . شوراي فدراسيون هر سه ماه بصور فوق العاده جلسات ويژه اي را براي بررسي قوانين ارسالي از سوي دوما تشكيل ميدهد .

مراحل تصويب قوانين :‌

          مراحل تصويب قوانين در مجالس فدرال بشرح ذيل مي باشد :‌

1ـ‌ دوماي دولتي

        طرحها و لوايح پس از بحث و بررسي و نهايتا تصويب در كميسيونهاي تخصصي در جلسات علني دوما مطرح شده و در صورت كسب اكثريت آرا نمايندگان به تصويب ميرسد . در خصوص لوايح تقديمي دولت روند خاصي از سوي مجلس دنبال ميشود ،‌بدين ترتيب كه مجلس دوما پس از دريافت لوايح ارائه شده از سوي دولت ،‌به بررسي كارشناسانه آنها در كميته هاي تخصصي مربوطه پرداخته و چنانچه اين لوايح از تصويب كميته هاي مربوطه بگذرد جهت طرح در صحن علني به شوراي دوما ارائه ميگردد . در صورت عدم پذيرش لايحه در كميته هاي تخصصي ،‌كميته هاي مذبور مي بايست يك لايحه جايگزين تهيه و به دولت ارائه نمايند . البته در صورت عدم پذيرش لايحه جايگزيني دوما توسط دولت ، هر دو لايحه در دستور كار مجلس دوما قرار گرفته و ملاك لايحه اي است كه بيشترين راي را به خود اختصاص دهد .

          تمامي مصوبات مجلس مي بايست به تائيد شوراي فدراسيون نيز برسد ، ‌اگر شوراي فدراسيون لايحه اي را رد كند ،‌مجددا به دوما عودت داده شده و چنانچه لايحه مزبور مجددا با اكثريت مطلق نمايندگان دوما تصويب شود، ‌شوراي فدراسيون ديگر حق رد آن لايحه را نداشته و بايد آن را تصويب و جهت امضا براي رئيس جمهور ارسال نمايد .

2ـ‌ شوراي فدراسيون

          تشكيل شوراي فدراسيون روسيه و دخالت آن در امر قانونگذاري در چارچوب قانون اساسي اين كشور ميباشد . بر اين اساس شوراي فدراسيون كليه لوايح و طرحهاي پيشنهادي از سوي هيات دولت يا نمايندگان دوما را جهت بحث و بررسي به كميسيونهاي مربوطه ارجاع ميدهد . كميسيونهاي مربوطه نيز نتايج بررسيها ،‌ نظرات و اصلاحيه هاي خود را طي گزارشي جهت طرح در جلسات علني شورا ، به اين شورا تقديم مي نمايند . شوراي فدراسيون نيز تا جائي كه در حدود و اختيارات آن است با طرحها و لوايح موافقت و يا احيانا با آنها مخالفت مي نمايد . ذكر اين نكته لازم است كه مصوبات مجلس دوما نيز مي بايست جهت تصويب به شوراي فدراسيون ارسال گردد . اين مصوبات همانند طرحها و لوايح ابتدا به كميسيونهاي تخصصي اين شورا ارسال و در صورت تصويب در كميسيونهاي مذكور در صحن علني مطرح ميشوند. كليه مصوبات مجالس پس از توشيح رياست جمهوري به صورت قانون در آمده و جهت اجرا به كليه دستگاههاي دولتي ابلاغ ميگردند .

كميسيونها و نقش آنها در عملكرد مجالس

1ـ‌ دوماي دولتي

          دوماي دولتي روسيه داراي 28 كميته تخصصي است و نحوه تقسيم آنها بين احزاب و فراكسيونهاي مختلف بر اساس توافقاتي است كه در ابتداي گشايش هر دوره بين گروهها و احزاب سياسي صورت مي گيرد . از ميان كميته هاي دوما ،‌كميته بودجه و امور بين الملل بيشترين عضو فعال را دارند .

2ـ ‌شوراي فدراسيون

          شوراي فدراسيون نيز داراي كميته هاي متعدد و تخصصي همانند دوماي دولتي ميباشد . لوايح ابتدا در كميسيونها و كميته هاي مربوطه مورد بحث و بررسي قرا گرفته و در صورت تصويب به صحن علني شوراي فدراسيون ارائه ميشود .

وظايف و اختيارات مجالس :‌

1ـ دوماي دولتي

          بر اساس ماده 103 قانون اساسي اختيارات مهم مختص دوماي دولتي بشرح زير ميباشد :‌

ـ صدور موافقت با انتصاب رئيس هيات دولت روسيه توسط رئيس جمهور.

ـ راي اعتماد به دولت ،‌وزرا و استيضاح آنها وپذيرش استعفاي اعضاي دولت.

ـ‌ اعلام عفو عمومي .

ـ اعلام جنگ و صلح .

ـ حق تصميم گيري در مورد بركناري رئيس جمهور .

ـ‌ انتصاب رئيس كل بانك مركزي و رئيس ديوان محاسبات .

ـ‌ تصويب بودجه عمومي كشور و نظارت بر حسن اجراي آن .

ـ نظارت بر نحوه عملكرد وزراء و دستگاههاي دولتي.

ـ‌ تصويب قراردادها و موافقتنامه هاي بين المللي .

2ـ شوراي فدراسيون ‌

          بر اساس ماده 102 قانون اساسي وظايف و اختيارات شوراي فدراسيون به قرار زير ميباشد :‌

ـ‌ تصويب تغييرات مرزي بين اعضاي فدراسيون روسيه .

ـ‌ تائيد فرمان رئيس جمهور درباره اعلام حالت فوق العاده و حكومت نظامي .

ـ تصميم گيري پيرامون امكان استفاده از نيروهاي مسلح در خارج از خاك روسيه .

ـ‌ حق تصميم گيري پيرامون بركناري رئيس جمهور .

ـ انتصاب قضات دادگاه قانون اساسي و دادگاه عالي حكميت روسيه .

ـ ‌نصب و عزل دادستان كل و معاون رئيس و نيمي ازاعضاي ديوان محاسبات.

نحوه ارتباط نمايندگان با مردم :‌

          نمايندگان دوماي روسيه دردهه سوم هرماه ضمن حضور در حوزه هاي انتخابيه ،‌مستقيما با موكلين خود ارتباط برقرار مي نمايند . هر يك از نمايندگان دوما 5 دستيار رسمي با حقوق و مزاياي كامل و بين 10 تا 15 نفر دستيار غيررسمي براي بررسي و پيگيري مشكلات و مسائل دارا ميباشد . نمايندگان دوما داراي يك اتاق مخصوص و امكانات جنبي (‌تلفن ،‌فاكس ، منشي ) در دوما ميباشند .

نقش دوما در ساختار سياسي كشور :

          دوماي دولتي بر اساس وظايفي كه بر عهده دارد بعنوان يك نهاد كنترل كننده دستگاه اجرائي كشور نقش تعيين كننده اي در عرصه مسائل اجرائي ،‌مالي ،‌پولي و در برخي موارد قضائي دارد .

          اتخاذ تصميم در ارتباط با مسائل داخلي و خارجي توسط اين مجلس به دليل فعال بودن گروهها ،‌احزاب و تشكل هاي سياسي با برنامه هاي مشخص آن از سهولت و استحكام بيشتري برخوردار است . بر اين اساس دوماي دولتي در بسياري از موارد با جهت گيريهاي خاص خود ، در مسائل داخلي و خارجي تاثير گذار ميباشد . معهذا اختيارات وسيع رياست جمهوري پيش بيني شده در قانون اساسي روسيه از جمله داشتن حق انحلال دوما موجب خودداري اين مجلس از دست زدن به اقدامات افراطي شده و نظارت آن بر كار قواي مجريه و قضائيه تنها در محدوه قانون اساسي اعمال ميگردد.

نقش دوما و شوراي فدراسيون در سياسيت خارجي :‌

          دوماي دولتي و شوراي فدراسيون روسيه با اتخاذ مواضع و تصميمات لازم در مورد جنگ و صلح ،‌تصويب يا لغو قراردادهاي بين المللي ،  تدوين محورهاي سياست خارجي و جهت دهي به آن ،‌ تعيين وضع حقوقي و چگونگي دفاع از مرزها ، بر روند اجراي سياست خارجي تاثير گذار ميباشد. علاوه برآن شوراي فدراسيون روسيه حق اتخاذ تصميم پيرامون امكان استفاده از نيروهاي مسلح در خارج از خاك روسيه ( كه بطور مستقيم بر سياست خارجي تاثير ميگذارد )‌ را به عهده دارد .